"Aydınlanma; kişinin kendi aklını kullanmaya cüret etmesidir." Immanuel Kant

“Enlightenment; daring to use one's own mind." Immanuel Kant

Immanuel Kant’ın bu sözü, aydınlanmanın yalnızca bilgi edinmek değil, kendi aklımızla düşünmeye cesaret etmek olduğunu anlatır. İnsan, başkalarının düşüncelerini sorgulamadan kabul ettiğinde kendi zihinsel özgürlüğünden de vazgeçmiş olur. Ailemizden, çevremizden, toplumdan veya otorite olarak gördüğümüz kişilerden öğrendiğimiz pek çok düşünce hayatımızı şekillendirir. Bunların bazıları bize gerçekten yol gösterir; ancak her düşünceyi sırf bir başkası söylediği için doğru kabul etmek, kendi aklımızı kullanma sorumluluğunu başkasına devretmek anlamına gelir. Kant’ın aydınlanma anlayışındaki asıl cesaret de burada ortaya çıkar: Bilmediğimizi kabul etmek, soru sormak, kanıt aramak ve gerektiğinde yıllardır inandığımız bir düşünceyi değiştirebilmek. Kendi aklını kullanmak, her konuda haklı olduğunu düşünmek değil; yanılabileceğini göze alarak düşünmeye devam etmektir.

Bu sözden günlük yaşamımız için çıkarabileceğimiz pratik öneri şudur: Bugün, doğru olduğundan emin olduğunuz bir düşünceyi seçin ve kendinize “Bunu gerçekten ben mi düşünüyorum, yoksa bana böyle düşünmem öğretildiği için mi doğru kabul ediyorum?” diye sorun. Ardından bu düşünceyi destekleyen ve ona karşı çıkan en az birer gerekçe yazın. Bunu özellikle para, kariyer, ilişkiler, başarı, mutluluk veya yaşam tarzı gibi hayatımızı doğrudan etkileyen konularda yapmak oldukça değerlidir. Amaç her düşünceyi reddetmek değil, düşüncelerimizin sahibinin gerçekten biz olup olmadığını fark etmektir. Bazen yaptığımız bu küçük zihinsel sorgulama, yıllardır fark etmeden taşıdığımız bir inancı değiştirebilir ve bize hiç düşünmediğimiz yeni bir seçenek gösterebilir.

Örneğin çevrenizden sürekli “Güvenli bir işin varsa onu asla bırakma.” sözünü duyduğunuzu düşünün. Bu gerçekten sizin hayatınız için doğru olabilir; fakat yalnızca herkes böyle söylediği için doğru olduğuna inanıyorsanız, kendi ihtiyaçlarınızı ve değerlerinizi hiç değerlendirmemiş olabilirsiniz. Aynı durum “Başarılı olmak için çok para kazanmalısın.”, “İnsanlar ne der?” veya “Artık bu yaştan sonra değişilmez.” gibi düşünceler için de geçerlidir. Aydınlanma, başkalarının sesini susturmak değil; kendi zihninizin sesini de duyabilecek kadar düşünsel özgürlüğe sahip olmaktır. Kendi aklınızı kullanmaya başladığınızda hayatınızın bütün cevaplarını bir anda bulmazsınız; fakat hangi soruların gerçekten size ait olduğunu keşfetmeye başlarsınız.

Immanuel Kant Kimdir?

Immanuel Kant (1724-1804) Alman filozof ve modern felsefenin en önemli düşünürlerinden biridir. 22 Nisan 1724’te Königsberg’de, günümüzde Kaliningrad olarak bilinen bölgede doğan Kant, yaşamının neredeyse tamamını burada geçirdi. Bilgi, akıl, ahlak, özgürlük, metafizik ve insanın düşünme kapasitesi üzerine geliştirdiği fikirlerle Batı felsefesinin yönünü değiştirdi. 1781’de yayımlanan Saf Aklın Eleştirisi, felsefe tarihinin en önemli eserlerinden biri kabul edilir. Kant, insanın kendi aklını kullanma cesaretini özellikle 1784 tarihli Aydınlanma Nedir? adlı kısa yazısında savundu ve aydınlanmayı insanın kendi kendisine yüklediği düşünsel vesayetten kurtulmasıyla ilişkilendirdi. Ahlak felsefesinde ise insanın özgürlüğünü ve kendi kendine ahlaki yasalar koyabilme kapasitesini merkeze aldı.