"Benliğin bize verilmediği fikrinden yola çıkarak tek bir pratik sonuç olduğunu düşünüyorum: Kendimizi bir sanat eseri olarak yaratmalıyız." Michel Foucault

“Benliğin bize verilmediği fikrinden yola çıkarak tek bir pratik sonuç olduğunu düşünüyorum: Kendimizi bir sanat eseri olarak yaratmalıyız.” Michel Foucault

Michel Foucault’nun bu sözü, kim olduğumuzun değişmez ve tamamlanmış bir gerçeklik olmadığını hatırlatır. Dünyaya geldiğimizde belirli özelliklerle, koşullarla ve potansiyellerle tanışırız; fakat kim olacağımız büyük ölçüde yaşam boyunca yaptığımız seçimlerle şekillenir. Kendimizi yalnızca keşfedilecek hazır bir benlik olarak görmek yerine, üzerinde çalışabileceğimiz bir eser gibi düşünebiliriz. Bir sanatçı nasıl ham bir malzemeye sabırla biçim veriyorsa biz de deneyimlerimiz, kararlarımız, ilişkilerimiz, değerlerimiz ve alışkanlıklarımız aracılığıyla kendimize biçim veririz. Üstelik sanat eserinin hiçbir zaman gerçekten “bitmiş” olmaması gibi, insan da yaşamının sonuna kadar değişebilir. Kendini geliştirmek, bu nedenle başkasına dönüşmek değil; kendi potansiyelini daha bilinçli ve özgün bir biçimde ortaya çıkarmaktır.

Bu düşünceden günlük yaşamımıza taşıyabileceğimiz pratik öneri şudur: Her akşam kendinize “Bugün olmak istediğim insanı yaratmak için ne yaptım?” diye sorun. Cevabınız büyük bir başarı olmak zorunda değil. Birine karşı daha sabırlı davranmak, ertelediğiniz bir işi tamamlamak, yeni bir şey öğrenmek, sağlıklı bir seçim yapmak veya size iyi gelmeyen bir davranışa “hayır” demek bile bu eserin küçük bir dokunuşudur. Bunu bir hafta boyunca her akşam birkaç cümleyle yazabilirsiniz. Ardından haftanın sonunda notlarınıza bakıp hangi davranışların sizi olmak istediğiniz kişiye yaklaştırdığını, hangilerinin uzaklaştırdığını değerlendirin. Kendimizi yaratmak büyük kararların değil, her gün tekrarladığımız küçük seçimlerin sonucudur.

Örneğin daha özgüvenli biri olmak isteyen bir insanın bir sabah uyandığında bambaşka bir kişiye dönüşmesini beklemesi gerçekçi değildir. Fakat her gün düşüncesini daha açık ifade etmeye, gerektiğinde sınır koymaya ve hata yaptığında kendisini acımasızca yargılamak yerine deneyiminden öğrenmeye başlarsa zaman içinde farklı bir insan hâline gelir. Aynı şekilde daha yaratıcı olmak isteyen biri her gün küçük de olsa üretmeye devam ettiğinde, kendi karakterinin ve yaşamının çizgilerini yavaş yavaş yeniden çizer. Michel Foucault’nun düşüncesindeki bu yaklaşım bize önemli bir özgürlük alanı açar: Geçmişimiz bizi etkilemiş olabilir ama gelecekte nasıl biri olacağımızı tamamen geçmişe teslim etmek zorunda değiliz. Kendinizi tamamlanmış bir ürün gibi değil, her gün yeniden şekillendirebileceğiniz bir sanat eseri gibi görün; çünkü hayatın en güzel taraflarından biri, kim olduğumuz kadar kim olmaya devam edebileceğimizdir.

Michel Foucault Kimdir?

Michel Foucault (1926-1984) Fransız filozof, tarihçi, düşünür ve sosyal teorisyendir. Foucault, özellikle iktidar, bilgi, söylem, özne, toplum ve insanın kendisini nasıl şekillendirdiği üzerine geliştirdiği özgün düşüncelerle 20. yüzyıl felsefesinin en etkili isimlerinden biri oldu. Collège de France’da “Düşünce Sistemleri Tarihi” kürsüsünde ders veren Foucault; Hapishanenin Doğuşu, Deliliğin Tarihi, Kelimeler ve Şeyler ve Cinselliğin Tarihi gibi eserlerinde modern toplumların bireyleri nasıl tanımladığını, sınıflandırdığını ve biçimlendirdiğini inceledi. Yaşamının özellikle son döneminde öznenin kendisini dönüştürmesi, kendilik ilişkisi ve yaşamı bir estetik biçimlendirme alanı olarak ele alma düşüncelerine yoğunlaştı. 25 Haziran 1984’te Paris’te hayatını kaybeden Foucault, günümüzde felsefe, sosyoloji, psikoloji, tarih ve kültürel çalışmalar başta olmak üzere pek çok alanda etkisini sürdüren önemli düşünürlerden biri kabul edilmektedir.