Duyguları İfade Etmek
Paslaşma Tekniği
Çocuk yetiştirmek, yalnızca fiziksel ihtiyaçları karşılamak değil; minik bir insanın iç dünyasındaki devasa fırtınalara güvenli bir liman olabilmektir. Ancak ebeveynlik yolculuğunda sıkça göz ardı edilen ya da yanlış anlaşılan en hayati konulardan biri, çocukların duygusal dışavurumlarına yaklaşımımızdır. Çoğu zaman yetişkinler olarak kendi bastırılmış duygularımızın gölgesinde kalır, çocuklarımızın hissettiklerini ya yok sayarız ya da geçiştiririz. Oysa çocukların ruhsal sağlığı ve gelecekteki huzuru, bugün duygularını ne kadar özgürce yaşayabildiklerine bağlıdır.
Çocuk psikolojisi ve eğitimi alanındaki öncü çalışmalarıyla bilinen Fitzhugh Dodson, klasik eserlerinden biri olan “Sevgiyle Disiplin” (How to Parent) adlı kitabında, ebeveyn ile çocuk arasındaki bu hassas iletişimin altını özenle çizer. Yazarın kitapta “Paslaşma Tekniği” olarak adlandırdığı yöntem, çocukların duygularını ifade edebilmesinde çok güçlü bir araç vazifesi görür. Dodson’ın da burada vurguladığı, çocukların duygularını bastırmadan ifade edebilmesi hem bugünkü psikolojik dengeleri hem de gelecekteki yaşam tatminleri için hayati birer emniyet supabıdır. Yazarın bu tekniğin uygulanışını anlattığı satırları ebeveynlik anlayışımızı gözden geçirmemiz için bize kılavuzluk edebilir (Dodson, 2000):
Ne yazık ki, çok az anne baba, çocuklarına duygularını ifade etmeleri için izin vermektedir. Bunun temelinde ise çocukken kendilerine de izin verilmemiş olması yatmaktadır. Her şeyden önce duyguları, özellikle olumsuz duyguları ifade edebilmek insanlarda düdüklü tencerenin emniyet supabı yerine geçer. Emniyet supabı nasıl basınç altında tencerenin atlamasını önlüyorsa, duyguları ifade edebilmek de çocuklarda aynı işe yarar. İkinci olarak, olumsuz duygularını içinde tutan ve dışarıya atamayan çocukta olumlu duygular için yer kalmaz. Üçüncü olarak, çocuklar, özellikle küçük çocuklar, duyguların içinden sadece olumsuz olanlarını seçemedikleri için olumlu duygularını da bastırırlar. Dördüncü olarak, eğer çocuk olumsuz duygularını sözlerle ifade etmezse, olumsuzluk başka bir anti-sosyal davranış olarak ortaya çıkacaktır…Sekiz yaşındayken komşunun oğluna çok kızdığımı hatırlıyorum; çöp tenekelerini evlerinin önüne getirmiş ve boşaltmıştım… Beşinci olarak, olumsuz duygularını ifade etmesine izin verilmeyen çocuklar, büyüdükleri zaman da duygularını ifade etmeyi öğrenemezler…
Eğer çocuğunuzun büyüdüğü zaman terapiste ihtiyaç duymasını istemiyorsanız, ona şimdiden tüm duygularını ifade edebilmesi için özgürlük tanıyın.
Çocuğuna böylesine bir özgürlüğü tanıyan anne babalar, onların duygularına nasıl rehberlik eder?
Çocukların en fazla arzuladıkları şey büyükler tarafından anlaşılmaktır. Ama ne yazık ki, çok az anne baba çocuğunu anlama yönünde çaba gösterir. Bunun nedeni onların kötü ve duygusuz olmaları değildir; çocuklarını anlamaya çalışmazlar; çünkü kimse onlara bunun önemini ve nasıl uygulanacağını öğretmemiştir.
Paslaşma tekniği sayesinde çocuklar ve büyükler arasındaki bu engel yıkılabilir.
Bu tekniğin esasları gayet basittir. Çocuğunuz, size duygularını açtığında;
1. Çocuğunuzun anlattıklarını dikkatle dinleyin.
2. Anlattıklarını kafanızın içinde yeniden şekillendirin.
3. Çocuğunuzun size anlattıklarını kendi sözlerinizle ona yeniden anlatın.
Anne baba bu tekniği kullandığı zaman, kendi duygularını onların ağzından duyan çocuk böylece anlaşıldığından emin olur.
Çocuğunuza verebileceğiniz en büyük hediyelerden birinin duygularını ifade edebilme özgürlüğüdür.
Çocuklar sebepsiz korkularını anlatmaya çalıştıkları zaman anne babaların buna aldırmamak gibi kötü bir huyları vardır. Bu örneği Paslaşma Yöntemi uygulandığında görelim:
Timmy: Baba ben yatmak istemiyorum; çünkü karanlıktan korkuyorum.
Baba: Karanlıktan korktuğun için yatmak istemiyorsun demek? Gel kucağıma otur da anlat bakalım.
Timmy: Karanlıktan çok korkuyorum. Karanlıkta kötü şeyler çıkıp üstüme atlayacak diye korkuyorum.
Baba: Karanlıktan korkuyorsun; çünkü karanlığın neleri gizlediğini göremiyorsun. Ya bir şey aniden çıkıp da üstüme atlarsa diye düşünüyorsun.
Liste korkunç şeylerle uzayıp gider: canavarlar, yılanlar, sıçanlar… Her seferinde babası değişik sözlerle oğlunun söylediklerini tekrarlar… (Sonunda çocuk babasını dinlerken yorgun düşer.)
Timmy: Babacığım, belki de bunlar aslında o kadar korkunç şeyler değildir. İyisi mi, ben artık uyuyayım. Üstümü örter misin?
Baba: Konuştuğumuz iyi oldu. Tabii ki üstünü örterim. İyi geceler.
Paslaşma Tekniği kavramını görsel bir metafora dönüştürmek istersek bunu bir “Duygu Topu” olarak adlandırabiliriz.. Bunu, çocuğun duygusunu bir top gibi anne babasına atmasını, ebeveynin de o duyguyu yargılamadan tutup kendi cümleleriyle çocuğa geri paslamasını somutlaştıran, akılda kalıcı bir metafor olarak görebilirsiniz. Son olarak Dodson (2000) bu tekniğin uygulanışıyla ilgili önemli ipuçlarını şu şekilde sıralar:
- Anne babaların çoğu, çocukları saçma korkulara kapılınca ne yapacaklarını şaşırırlar. Genellikle çocuklarını bu korkularından akıl ve mantık yolu ile vazgeçirmeye çalışırlar. Sonuçta kendileri emekleri boşa gittiği için sinirlenirken çocukları ise anlaşılmadıkları duygusuna kapılır.
- Bu yöntemle çocuğunu anladığınızı, duygularını ona tekrarlayarak gösterebilirsiniz. Paslaşma yöntemini kullanırken cümlelerinize şöyle başlayabilirsiniz: Demek ki öyle hissediyorsun… Demek ondan korkuyorsun… Demek buna kızıyorsun…veya benim anladığım kadarıyla… vb. Paslaşma yönteminde çocuğa neden bu şekilde hissettiği sorulmaz; duyguları olduğu gibi kabul edilir; kendi duygularınız işe karıştırılmaz, onun duygularından konuşulur; ancak o kendisini ifade ederse karşılık verilir, soru sorulmaz; eğer sessiz kalırsa, siz de sessiz olmalısınız.
- Bu yöntemi babalara öğretirken kullandığım kurnazca bir yöntemim var… Onlara iş yerinde zor insanlarla uğraşıp uğraşmadıklarını soruyorum. Evet derlerse – ki çoğunluğu bu cevabı veriyor- onlara iş yerlerindeki bu zor insanlarla Paslaşma yöntemini kullanarak konuşmalarını öneriyorum. Bu yöntemin iş yerinde başarıya ulaşması, evde de kullanılmasını sağlıyor.
- Anne babaların çoğu bu yöntemi öğrenirken kendilerini her söyleneni tekrarlayan bir aptal gibi hissettiklerini söyleyip şikayet ediyorlar. Yeni bir şey öğrenirken hepimiz kendimizi doğal olarak biraz rahatsız hissederiz, onun için hiç endişelenmeyin. Deneyim kazandıkça kendinizi daha rahat hissetmeye başlayacak ve her söyleneni tekrarladığınız duygusunu üzerinizden atacaksınız.
- Paslaşma yöntemini uygulamaya başlamak için en uygun yaş üçtür. Çocuğunuzun söylediği sözcükleri aynen tekrarlamamaya özen gösterin… Çocuklara duygularını kendi sözlerinizle tekrarlarsanız yöntem yüzde yüz işleyecektir. Çocuk her seferinde dıştan görülebilir bir değişiklik göstermese de anne babasının kendisini anladığını bilecektir.
- Eğer anne babalara tek bir disiplin yöntemi öğretebilecek olsam, mutlaka Paslaşma yöntemini seçerdim. Bence anne babalarla çocuklar arasındaki iletişim kanallarını açık tutmak için çocuklara anlaşıldıklarını, duygu ve düşüncelerine saygı gösterildiğini belli etmek için en önemli kuraldır. Paslaşma yöntemi bunlara ek olarak, anne baba ve çocuk arasındaki karşılıklı saygıyı da güçlendirir.
Unutmayın ki çocukluk, kalbin en yumuşak, en savunmasız olduğu ama aynı zamanda en büyük yaraları aldığı dönemdir. Çocuğunuzun içine attığı her bastırılmış duygu, gelecekte çözülmesi güç kördüğümlere dönüşmeden önce ona verebileceğiniz en büyük hediye; duygularını korkusuzca fırlatabileceği, yargılanmayacağını bildiği güvenli bir alandır. Onların size uzattığı her “duygu topunu” sevgiyle karşılayıp, anlaşıldığını hissettiren cümlelerle geri pasladığınızda; aranızdaki bağın ne kadar güçlendiğini ve iletişimin ne kadar doğallıkla aktığını göreceksiniz. Çünkü disiplin yalnızca kurallar koymak değil, o kalbin rüzgarına sığınak olabilmektir. Çocuğunuza bugün vereceğiniz bu ifade özgürlüğü, yarın kendi ayakları üzerinde durabilen, duygularıyla barışık ve ruhsal olarak sağlığı yerinde bir birey olmasının en sağlam temeli olacaktır.
Gökhan
Kaynakça: Dodson, F. (2000). Sevgiyle disiplin: Doğumdan yirmi bir yaşa kadar (Çev. İ. van den Born). Kuraldışı Yayıncılık, İstanbul.



