“Her şeyi yoluna koyacak olan akıl yoldan çıkarsa, onu kim yoluna koyacak?” Epiktetos

“Her şeyi yoluna koyacak olan akıl yoldan çıkarsa, onu kim yoluna koyacak?” Epiktetos

“Her şeyi yoluna koyacak olan akıl yoldan çıkarsa, onu kim yoluna koyacak?” Epiktetos’un bu sarsıcı sözü, insanın en temel pusulasına işaret eder: akıl. Stoacı felsefeye göre akıl, yaşamı düzenleyen, olaylara anlam veren ve insanı dengede tutan merkezdir. Duygular dalgalanabilir, dış koşullar değişebilir, insanlar hayal kırıklığı yaratabilir; fakat akıl dağılırsa, tüm bu karmaşanın içinden çıkmak neredeyse imkânsız hâle gelir. Epiktetos burada bize şunu hatırlatır: Hayatı düzene sokmasını beklediğimiz şey, önce kendi içinde düzenli olmalıdır. Aksi hâlde çözüm üretmesi gereken zihin, bizzat sorunun parçasına dönüşür.

Bu sözden ilhamla günlük hayatta uygulayabileceğimiz pratik bir öneri paylaşalım: Tepki vermeden önce kısa bir “akıl molası” verin. Özellikle öfkelendiğiniz, kaygılandığınız ya da acele karar verme eğilimi hissettiğiniz anlarda durun ve kendinize şu soruyu sorun: “Şu an beni yöneten akıl mı, yoksa duygu mu?” Bu küçük farkındalık anı, otomatik tepkiler yerine bilinçli seçimler yapmanızı sağlar. Biz çoğu zaman sorunları çözmek isterken, zihinsel karmaşayla hareket ederiz. Oysa aklı sakinleştirmek, sorunu küçültür; çözümü ise görünür kılar.

Günlük hayattan basit bir örnek düşünelim: Yoğun bir günün sonunda gelen sert bir eleştiri, zihnimiz zaten yorgunken bizi savunmaya ya da saldırmaya itebilir. O an verilen bir söz, ilişkileri gereksiz yere zedeleyebilir. Epiktetos’un uyarısı tam burada devreye girer. Eğer aklımız yoldan çıkmışsa, haklı bile olsak yanlış davranabiliriz. Bu yüzden asıl güç, her şeyi kontrol etmekte değil; aklımızın direksiyonunda kalabilmektedir. Biz aklımızı toparladığımızda, çoğu şey zaten kendiliğinden yoluna girmeye başlar.

Epiktetos Kimdir?

Epiktetos (MS 50–135), Stoacı felsefenin en önemli temsilcilerinden biridir. Köle olarak doğmuş, yaşamının erken dönemlerinde ağır koşullara maruz kalmış; buna rağmen düşünce dünyasında özgürlüğün ne anlama geldiğini derinlemesine sorgulamıştır. Ona göre insanı güçlü ya da zayıf kılan şey dış koşullar değil, onlara verdiği zihinsel tepkilerdir. Epiktetos’un öğretileri, öğrencisi Arrianos tarafından Söylevler ve El Kitabı (Enchiridion) adıyla derlenmiştir. Bugün hâlâ kişisel gelişim, psikoloji ve motivasyon alanlarında referans verilen bu öğreti, aklı merkeze alan sade ama güçlü bir yaşam felsefesi sunar.

Aşırı Düşünme: Zihnin Sessiz Düşmanı

Kısa Videolar Beynimizi Nasıl Etkiliyor?

Kişisel Gelişim Özlü Sözleri