“Canavarlar var, ancak sayıları gerçekten tehlikeli olamayacak kadar az. Daha tehlikeli olan ise, inanmaya ve soru sormadan hareket etmeye hazır görevliler.” Primo Levi

“Canavarlar var, ancak sayıları gerçekten tehlikeli olamayacak kadar az. Daha tehlikeli olan ise, inanmaya ve soru sormadan hareket etmeye hazır görevliler.” Primo Levi

Primo Levi burada asıl tehdidin açıkça kötülük yapan birkaç kişiden değil, düşünmeyi bırakan, sorgulamadan itaat eden çoğunluktan geldiğini hatırlatır. Tarih bize şunu defalarca gösterdi: Büyük yıkımlar çoğu zaman şeytani niyetlerle değil, “emir aldım”, “öyle denildi”, “herkes böyle yapıyordu” cümleleriyle ilerler. İnsan, aklını ve vicdanını devre dışı bıraktığında, iyi niyetli bile olsa tehlikeli bir güce dönüşebilir. Soru sormayan zihin, başkasının aklıyla yürür ve bu yürüyüş bazen hiç fark etmeden karanlık yönlere sapar. Levi’nin uyarısı nettir: Kör inanç, düşüncesiz sadakatten daha masum değildir.

Günlük hayatta bunun karşılığını çok basit bir örnekle görebiliriz. Bir iş yerinde ya da sosyal çevrede, herkesin arkasından konuşulan birine katılmak kolaydır; çünkü “zaten herkes yapıyor.” Oysa biz o anda durup “Ben buna gerçekten inanıyor muyum, yoksa sadece uyum mu sağlıyorum?” diye sorduğumuzda, zincir kırılır. Belki sessiz kalırız, belki konuyu değiştiririz, belki de nazikçe karşı dururuz. Küçük gibi görünen bu anlar, bireysel sorumluluğun başladığı yerdir. Biz sorguladıkça, vicdanımızı oyuna kattıkça, sıradan kötülüğün çoğalmasına değil; sağduyunun yayılmasına hizmet ederiz. Çünkü dünyayı asıl daha güvenli kılan şey, canavarların yokluğu değil; düşünen, soran ve kendi aklıyla hareket eden insanların varlığıdır.

İnsanlara Dair Özlü Sözler ve Özdeyişler