"İki yanlış bir doğru etmez; ama iyi bir mazeret eder." Thomas Szasz

“İki yanlış bir doğru etmez; ama iyi bir mazeret eder.” Thomas Szasz

Thomas Szasz’ın bu sözü, insanın yaptığı yanlışları haklı göstermek için başvurduğu gerekçelere ince bir eleştiri getirir. Bir başkasının da hata yapmış olması, bizim hatamızı ortadan kaldırmaz; iki yanlışın yan yana gelmesi, ortaya doğru bir sonuç çıkarmaz. Üstelik insanlar bazen kendi davranışlarını savunmak için öylesine ikna edici açıklamalar üretirler ki yaptıkları yanlışı sorgulamak yerine bu açıklamaların arkasına saklanırlar. Oysa bir davranışın nedenini açıklamakla onu haklı çıkarmak aynı şey değildir. Kendimizi anlamak için gerekçelerimizi incelememiz gerekir; fakat gelişebilmek için bu gerekçelerin sorumluluğumuzun önüne geçmesine izin vermemeliyiz.

Bu sözden günlük hayatımız için çıkarabileceğimiz pratik bir öneri var: Bir hata yaptığınızda kendinizi savunmaya başlamadan önce “Benim bu davranışımda değiştirebileceğim ne var?” sorusunu sorun. Örneğin bir tartışmada karşınızdaki kişi de kırıcı konuşmuş olabilir. Ancak onun hatasına odaklanmak yerine kendi sözlerinizin ve tutumunuzun sorumluluğunu değerlendirmek, durumu daha sağlıklı ele almanızı sağlar. Bu yaklaşım, kendimizi suçlamak anlamına gelmez; aksine, kontrol edebildiğimiz alanı fark ederek değişim için harekete geçmemizi sağlar. Çünkü sorumluluk almak, her şeyin suçunu üstlenmek değil, kendi payımıza düşeni dürüstçe görebilmektir.

Diyelim ki bir çalışan, teslim etmesi gereken işi geciktirmiştir. Gecikmesini açıklarken çalışma arkadaşının da görevini zamanında tamamlamadığını söyler. Bu bilgi gecikmenin nedenlerinden birini açıklayabilir, ancak kendi sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Çalışan, hangi noktada daha iyi planlama yapabileceğini fark edip sonraki işinde gerekli önlemleri alırsa yaşadığı aksaklığı bir gelişim fırsatına dönüştürebilir. Aynı yaklaşım ilişkilerimizde, aile yaşamımızda ve kişisel kararlarımızda da geçerlidir. Mazeretler kendimizi geçici olarak rahatlatabilir; fakat bizi ileriye taşıyan şey, yanlışlarımızı dürüstçe kabul edip onlardan öğrenme cesaretidir.

Thomas Szasz Kimdir?

Thomas Szasz (1920-2012) Macaristan doğumlu Amerikalı psikiyatrist, akademisyen ve yazardır. Budapeşte’de doğan Szasz, çocukluk yıllarında ailesiyle birlikte Amerika Birleşik Devletleri’ne göç etti. Psikiyatri, bireysel özgürlük, kişisel sorumluluk ve ruh sağlığı uygulamalarının etik boyutları üzerine geliştirdiği eleştirel görüşlerle tanındı. Özellikle The Myth of Mental Illness (Akıl Hastalığı Miti) adlı eseriyle geniş tartışmalara yol açtı. Çalışmalarında bireyin özerkliğini, seçimlerinin sorumluluğunu ve toplumsal otoritenin sınırlarını sorguladı. Görüşleri psikiyatri alanında önemli tartışmalar yaratmış ve farklı yönlerden eleştirilmiş olsa da bireysel özgürlük ve sorumluluk konularındaki etkisiyle tanınan isimlerden biri olmuştur.