{"id":92,"date":"2008-07-09T23:04:55","date_gmt":"2008-07-09T23:04:55","guid":{"rendered":"http:\/\/tameraktas.com\/wptest\/wordpress\/2008\/07\/09\/1-3-motivasyon-ile-yakyndan-ylithkili-kavramlar\/"},"modified":"2023-03-20T19:56:40","modified_gmt":"2023-03-20T19:56:40","slug":"motivasyon-ile-yakindan-iliskili-kavramlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-motivasyon.net\/en\/motivasyon-ile-yakindan-iliskili-kavramlar.html","title":{"rendered":"Concepts Related to Motivation"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a><\/div>\n

<\/h3>\n

Motivasyon ile Yak\u0131ndan \u0130li\u015fkili Kavramlar<\/strong><\/span><\/h3>\n
<\/div>\n
Motivasyon ile yak\u0131ndan ili\u015fkisi bulunan baz\u0131 kavramlar bulunmaktad\u0131r. Bunlar\u0131 k\u0131saca a\u00e7\u0131klamak konunun anla\u015f\u0131lmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem arz etmektedir.<\/strong><\/div>\n

 <\/p>\n

Gereksinim-\u0130htiya\u00e7: <\/span>Gereksinme (need), giderildi\u011finde insan\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 veya varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesini sa\u011flayan; giderilmedi\u011finde onun var olma g\u00fc\u00e7lerini, giderek yok olma tehlikesi i\u00e7ine iten olgudur (Sabuncuo\u011flu ve T\u00fcz, 2001; 121). Gereksinme, genellikle g\u00fcd\u00fc ile e\u015fanlaml\u0131d\u0131r. Gereksinmenin g\u00fcd\u00fcden ayr\u0131lan \u00f6zelli\u011fi, ama\u00e7l\u0131l\u0131\u011f\u0131 da kapsamas\u0131d\u0131r. G\u00fcd\u00fc, genellikle i\u00e7ten gelen bir iticili\u011fi; gereksinme ise bununla birlikte hedeften gelen bir \u00e7ekicili\u011fi anlatmaktad\u0131r (Ba\u015faran, 2000; 73).<\/strong><\/div>\n

 <\/p>\n

D\u00fcrt\u00fc: <\/span>A\u00e7l\u0131k, susuzluk, cinsellik gibi fizyolojik k\u00f6kenli g\u00fcd\u00fclere d\u00fcrt\u00fc (drive) ad\u0131 verilmektedir. Gereksinme hali organizmay\u0131 gergin bir duruma sokarak, organizmay\u0131 harekete haz\u0131r duruma getirir; organizman\u0131n bu durumuna d\u00fcrt\u00fc hali ad\u0131 verilmektedir. Bu gergin hal, organizmay\u0131 gereksinmesini giderme y\u00f6n\u00fcnde harekete itmektedir. Gereksinme giderildikten sonra organizman\u0131n gerginli\u011fi azal\u0131rken, organizma normal hale ge\u00e7mektedir (C\u00fccelo\u011flu, 2008; 230).<\/strong><\/div>\n

 <\/p>\n

D\u00fcrt\u00fc, fizyolojik bir ihtiyac\u0131n psikolojik sonucudur. G\u00fcd\u00fcsel davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc fizyolojik ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 d\u00fcrt\u00fclerden kaynaklan\u0131r. A\u00e7l\u0131k, susuzluk d\u00fcrt\u00fcs\u00fc s\u0131k s\u0131k bizi hedefe y\u00f6nelik davran\u0131\u015flarda bulunmaya zorlamaktad\u0131r (Ayd\u0131n, 2003; 200).<\/strong><\/div>\n

 <\/p>\n

\u00d6rne\u011fin a\u00e7l\u0131k gereksinmesi ve d\u00fcrt\u00fcs\u00fc ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, a\u00e7l\u0131k gereksinmesi ile a\u00e7l\u0131k d\u00fcrt\u00fcs\u00fc aras\u0131ndaki do\u011frusal bir ili\u015fki olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Belirli bir a\u00e7l\u0131k s\u00fcresinden sonra gereksinme halen artt\u0131\u011f\u0131 halde, ba\u015fka bir deyi\u015fle fizyolojik d\u00fczeyde bireyin yiyece\u011fe gereksinmesi gittik\u00e7e artt\u0131\u011f\u0131 halde, a\u00e7l\u0131k d\u00fcrt\u00fcs\u00fc azal\u0131r, hatta bir s\u00fcre sonra, tamamen ortadan kalkar. A\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde g\u00f6sterildi\u011fi gibi ili\u015fki grafi\u011fi bir \u00e7ana benzer. A\u00e7l\u0131k gereksinmesi ve a\u00e7l\u0131k d\u00fcrt\u00fcs\u00fc belirli bir dereceye kadar beraberce artarken, daha sonra a\u00e7l\u0131k gereksinmesi artmaya devam etti\u011fi halde, a\u00e7l\u0131k d\u00fcrt\u00fcs\u00fc azalmaya ba\u015flamaktad\u0131r (C\u00fcceloglu, 2008; 231).<\/strong><\/div>\n

 <\/p>\n

D\u00fcrt\u00fc, kimi kez g\u00fcd\u00fc ile ayn\u0131 anlamda kullan\u0131l\u0131r. D\u00fcrt\u00fc, insan\u0131n daha \u00e7ok bedensel gereksinimlerini doyurmak i\u00e7in uyanan itici g\u00fc\u00e7t\u00fcr. \u0130nsan\u0131n, a\u00e7, susuz, soluksuz kald\u0131\u011f\u0131 anlarda, d\u00fcrt\u00fcleri uyan\u0131r ve insan, uyanan bu d\u00fcrt\u00fclerini doyurma \u00e7abas\u0131na girer (Ba\u015faran, 2000; 70). D\u00fcrt\u00fcn\u00fcn, g\u00fcd\u00fcden ayr\u0131lan bir ba\u015fka y\u00f6n\u00fc de \u00f6\u011frenilmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r (Ba\u015faran, 2000; 71).<\/strong><\/div>\n

 <\/p>\n

\u0130\u00e7g\u00fcd\u00fc: <\/span>\u0130\u00e7g\u00fcd\u00fc (instinct), do\u011fu\u015ftan sahip olunan ve biyolojik bir t\u00fcr i\u00e7erisinde evrensel olarak var olan, organizman\u0131n konumlan\u0131\u015f\u0131, belirli ve \u00f6nceden saptanm\u0131\u015f bir \u015fekilde davranma bi\u00e7imi olarak tan\u0131mlanabilir (Fuchs ve Huber, 2005; 21). Hayvanlar bazen belirli durumlarda ve belirli uyar\u0131c\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda t\u00fcrlerine \u00f6zg\u00fc son derece yap\u0131la\u015fm\u0131\u015f davran\u0131\u015flar g\u00f6sterirler. Bu t\u00fcr davran\u0131\u015flara \u201ci\u00e7g\u00fcd\u00fcsel davran\u0131\u015f\u201d ad\u0131 verilir. \u0130\u00e7g\u00fcd\u00fcsel davran\u0131\u015flar do\u011fu\u015ftan vard\u0131r, \u00f6\u011frenilmemi\u015flerdir ve \u00f6nceden saptanm\u0131\u015f bir yap\u0131 i\u00e7erisinde kendilerini g\u00f6sterirler. (C\u00fccelo\u011flu, 2008; 232-233). Hayvanlarla ilgili olarak i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel davran\u0131\u015flardan s\u00f6z edildi\u011finde itirazlar pek g\u00f6r\u00fclmezken, insanlar\u0131n baz\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n temelinde i\u00e7g\u00fcd\u00fclerin yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade edildi\u011finde baz\u0131 itirazlar g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Bowlby (1969) gibi baz\u0131 psikologlar, sald\u0131rganl\u0131k, k\u0131skan\u00e7l\u0131k, b\u00f6lgeyi koruma gibi davran\u0131\u015flar\u0131n insanlarda i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel oldu\u011funu iddia etmi\u015flerdir. Fakat baz\u0131 psikologlar bu g\u00f6r\u00fc\u015fe itiraz eder ve insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn temelinde yaln\u0131z \u00f6\u011frenmenin yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunurlar (C\u00fccelo\u011flu, 2008; 233).<\/strong><\/div>\n

 <\/p>\n

G\u00fcd\u00fc: <\/span>G\u00fcd\u00fc (motive), bir davran\u0131\u015f\u0131 ba\u015flatan ve bu davran\u0131\u015f\u0131n y\u00f6n ve s\u00fcreklili\u011fini belirleyen i\u00e7sel (bireye ait) bir g\u00fc\u00e7 olarak tan\u0131mlan\u0131r (Ayd\u0131n, 2003; 199). G\u00fcd\u00fcler, \u00f6\u011frenilmemi\u015f (kal\u0131tsal) ya da \u00f6\u011frenilmi\u015f (edinilmi\u015f) olabilirler. G\u00fcd\u00fc, d\u00fcrt\u00fcy\u00fc ve gereksinmeyi kapsayan bir kavramd\u0131r (Ba\u015faran, 2000; 71). McClelland (1976) g\u00fcd\u00fcy\u00fc \u015f\u00f6yle tan\u0131mlar: \u201cg\u00fcd\u00fc, bir duyguyla ya da duygu yaratan ko\u015fullarla birle\u015fen nedenlerin tecr\u00fcbe edilen sonucudur\u201d (McClelland, 1976; 75).Daha bi\u00e7imsel \u015fekliyle g\u00fcd\u00fcler, \u2018duygusal olarak \u015fekillenen ili\u015fkili a\u011flar\u2019 d\u0131r ve bu a\u011flar bir ki\u015fi i\u00e7inde \u00f6neminin veya kuvvetinin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde d\u00fczenlenmektedir. G\u00fcd\u00fcn\u00fcn g\u00fcc\u00fc (ki ki\u015finin g\u00fcd\u00fc hiyerar\u015fisi i\u00e7inde pozisyon al\u0131r) esasen bu k\u00fcmeye ait olan ili\u015fkilerin say\u0131s\u0131 belirlenerek \u00f6l\u00e7\u00fclmektedir. G\u00fcd\u00fcn\u00fcn ili\u015fkili a\u011flarla ifade edilmesi, ki\u015fi i\u00e7in g\u00fcd\u00fclerin nas\u0131l de\u011fi\u015fece\u011fi hakk\u0131ndaki imgelemesini daha da kolayla\u015ft\u0131ran bir unsurdur (McClelland, 1965b; 322).<\/strong><\/div>\n

 <\/p>\n

G\u00fcd\u00fc; zevk ve ac\u0131yla noktalanan belirli sonu\u00e7lar\u0131n ge\u00e7mi\u015f ili\u015fkisine dayanan ve \u00f6nceden beklenilen hedefe y\u00f6nelik bir tepki taraf\u0131ndan karakterize edilen g\u00fc\u00e7l\u00fc bir duygusal ili\u015fkidir. McClelland, g\u00fcd\u00fclerin sahip oldu\u011fu bir tak\u0131m \u00f6zellikleri \u015f\u00f6yle ifade etmi\u015ftir (McClelland, 1955; 226):<\/strong><\/div>\n
\n
    \n
  • T\u00fcm g\u00fcd\u00fcler \u00f6\u011frenilmi\u015ftir.<\/strong><\/li>\n
  • Hem pozitif (yakla\u015fma) hem de negatif (ka\u00e7\u0131nma) g\u00fcd\u00fcler ay\u0131rt edilmelidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar davran\u0131\u015f \u00fczerinde farkl\u0131 etkilere sahiptir. Bu iki g\u00fcd\u00fc t\u00fcr\u00fc aras\u0131nda \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar mevcuttur. Her ikisi de, duygusal ili\u015fkilerden meydana gelirken, bu ili\u015fkiler, ka\u00e7\u0131nma g\u00fcd\u00fcleri i\u00e7in ili\u015fkinin \u201cnedensel\u201d y\u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve yakla\u015fma g\u00fcd\u00fcleri i\u00e7in de \u201chedef\u201d y\u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u015fekillenmektedir.<\/strong><\/li>\n
  • Her nas\u0131lsa g\u00fcd\u00fcler sona erme durumundad\u0131r ancak, ba\u015far\u0131 g\u00fcd\u00fcs\u00fc gibi baz\u0131 g\u00fcd\u00fcler i\u00e7in bir doyumsuzluk durumu s\u00f6z konusu olabilmektedir.<\/strong><\/li>\n
  • \n
    Biyolojik ihtiya\u00e7 durumlar\u0131 (d\u00fcrt\u00fcler), g\u00fcd\u00fcleri olu\u015fturmada benzersiz bir fonksiyona sahip de\u011fildir. Bunlar sadece, t\u00fcm bireyler i\u00e7in motivasyonel ili\u015fkilere neden olan ko\u015fullardan biridir. T\u00fcm g\u00fcd\u00fclerdeki \u00e7ok \u00f6nemli bir fakt\u00f6r, \u00e7e\u015fitli duygusal uyar\u0131lmalar ile belirli nedenlerin ili\u015fkisidir. Bu y\u00fczden yiyece\u011fin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, a\u00e7l\u0131k g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fcn uyar\u0131m arac\u0131 olmaktad\u0131r.<\/strong><\/div>\n<\/li>\n
  • \n
    Bireyin ya\u015fam\u0131 s\u00fcresince bir g\u00fcd\u00fcn\u00fcn devam etmesi, bir grup de\u011fi\u015fkenin bir fonksiyonu olarak ger\u00e7ekle\u015fir. Bu de\u011fi\u015fkenler; (a) Neden ve zevk [ac\u0131] ili\u015fkisinin meydana gelmesindeki mutlak s\u0131kl\u0131k. (b) Bu ili\u015fkinin genelli\u011fi ve s\u00f6nd\u00fcr\u00fclebilme kolayl\u0131\u011f\u0131, c) Stres (zevk-ac\u0131 aras\u0131ndaki yo\u011funluk) zaman i\u00e7erisinde \u015fekillenen ili\u015fkiyi kapsamaktad\u0131r, d) Bu \u015fekillenen duygusal ili\u015fkinin olu\u015ftu\u011fu ya\u015f ne kadar erken d\u00f6nemdeyse, o derece (b) ve (c) ko\u015fullar\u0131na benzerlik sa\u011flanacakt\u0131r,<\/strong><\/div>\n<\/li>\n
  • \n
    Bir g\u00fcd\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 \u015fu iki durumun sonucunda olu\u015fabilir; (a) dolayl\u0131 olarak ge\u00e7mi\u015fteki neden-duygusal uyar\u0131lma ili\u015fkilerine dayanarak ya da (b) do\u011frudan hayali hedef durumlar\u0131na dayanarak.<\/strong><\/div>\n<\/li>\n
  • \n
    G\u00fcd\u00fcler bireysel olarak kazan\u0131l\u0131r, fakat belirli ko\u015fullar zevk ve ac\u0131y\u0131, ya biyolojik ya da k\u00fclt\u00fcrel d\u00fczenlemeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00f6yle bir d\u00fczende olu\u015fturacakt\u0131r ki; ortak baz\u0131 g\u00fcd\u00fclerin t\u00fcm insanlarda geli\u015fme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 olduk\u00e7a y\u00fckseltecektir.<\/strong><\/div>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/div>\n
    \u0130nsan, baz\u0131 g\u00fcd\u00fclerinin fark\u0131nda olamayabilir (*). Fark\u0131na var\u0131lan ya da var\u0131lamayan g\u00fcd\u00fcler, do\u011fumdan sonra birbirini etkileyerek ve \u00e7evre de\u011fi\u015fkenleriyle \u00e7ekinik (recessive) ya da ba\u015fat (dominant) nitelik kazanarak insan\u0131n g\u00fcd\u00fcsel \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc (motivational pattern) olu\u015ftururlar. \u0130nsan, belli bir g\u00fcd\u00fcn\u00fcn y\u00f6nlendirmesinden \u00e7ok g\u00fcd\u00fcsel \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn y\u00f6nlendirmesiyle gereksinimlerini doyurmaktad\u0131r (Ba\u015faran, 2000; 71). Ancak, davran\u0131\u015f\u0131n tek nedeninin g\u00fcd\u00fclenme oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemelidir. Bunun yan\u0131nda ko\u015fullu tepkiler (al\u0131\u015fkanl\u0131klar) ve di\u011fer baz\u0131 karma durumlar (bilin\u00e7siz g\u00fcd\u00fclenme) da belli bir davran\u0131\u015f\u0131n nedeni olabilmektedir (Can, 1985; 19).<\/strong><\/div>\n

     <\/p>\n

    \u0130nsan\u0131n baz\u0131 g\u00fcd\u00fcleri kal\u0131tsald\u0131r. Cinsellik, g\u00fcvenlik, merak gibi g\u00fcd\u00fcler do\u011fu\u015ftan gelmektedir. Bunlara birincil, temel ya da \u00f6\u011frenilmemi\u015f g\u00fcd\u00fcler de denilmektedir. \u0130nsan\u0131n baz\u0131 g\u00fcd\u00fcleri ise, \u00e7evrenin k\u00fclt\u00fcrel ve toplumsal etkenleriyle olu\u015fmaktad\u0131r. Bunlar \u00f6\u011frenilmi\u015f g\u00fcd\u00fclerdir. \u00c7evre etkenleriyle edinilenler, bir topluma ili\u015fkin olma, toplumun onay\u0131n\u0131 kazanma, ba\u015fkas\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcne girme, sorumluluk alma, ba\u015far\u0131l\u0131 olma, toplumda bir konum edinme gibi g\u00fcd\u00fclerdir. Bunlara ikincil g\u00fcd\u00fcler de denilmektedir (Ba\u015faran, 2000; 71).<\/strong><\/div>\n

     <\/p>\n

    G\u00fcd\u00fcler, organizmay\u0131 (1) uyar\u0131p ve faaliyete ge\u00e7irirken, (2) organizman\u0131n davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 belirli bir amaca do\u011fru y\u00f6neltmektedir. Organizman\u0131n davran\u0131\u015f\u0131nda bu iki \u00f6zellik g\u00f6zlendi\u011fi zaman organizman\u0131n g\u00fcd\u00fclenmi\u015f oldu\u011fu s\u00f6ylenebilmektedir (C\u00fccelo\u011flu, 2008; 230).<\/strong><\/div>\n

     <\/p>\n

    Motivasyon, bireylerde belirli \u015feylere kar\u015f\u0131 duyulan gereksinmeyle ba\u015flamaktad\u0131r. Bir ba\u015fka deyi\u015fle motivasyonun kayna\u011f\u0131n\u0131 gereksinimler olu\u015fturur. Bu gereksinim ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda bireyde onu kar\u015f\u0131lama iste\u011fi belirmekte, b\u00f6ylelikle birey itici bir g\u00fc\u00e7le uyar\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015f olmaktad\u0131r. Belirli gereksinimler kar\u015f\u0131lanmak \u00fczere saptand\u0131ktan ve birey i\u00e7 ve d\u0131\u015f etkilerle uyar\u0131ld\u0131ktan sonra bu kez \u00e7e\u015fitli bi\u00e7im ve y\u00f6nde davran\u0131\u015flara ge\u00e7mektedir. Bireyin amac\u0131 kendisinde gereksinmelere kar\u015f\u0131 duydu\u011fu iste\u011fin doyumunu sa\u011flamakt\u0131r (Sabuncuo\u011flu ve T\u00fcz, 2001; 122).<\/strong><\/div>\n

     <\/p>\n

    Not<\/strong><\/span>: Sigmund Freud, g\u00fcd\u00fclerimizin en az \u00fc\u00e7te ikisinin bilin\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu savunmu\u015ftur. Bilin\u00e7d\u0131\u015f\u0131 g\u00fcd\u00fclenme olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 durumu Freud, bast\u0131rma ad\u0131 verilen bir savunma mekanizmas\u0131 ile a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Freud\u2019a g\u00f6re insanlar, kendilerini rahats\u0131z eden d\u00fc\u015f\u00fcnce, istek ve g\u00fcd\u00fclerini bilin\u00e7 d\u0131\u015f\u0131na iterek unutmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Unutulmak i\u00e7in bilin\u00e7 d\u0131\u015f\u0131na itilen d\u00fc\u015f\u00fcnce, istek ve g\u00fcd\u00fclerimiz varl\u0131klar\u0131n\u0131 orada da s\u00fcrd\u00fcrmeye devam etmekte ve zaman zaman biz fark\u0131nda olmadan davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 etkilemektedir (Ayd\u0131n, 2003; 201).<\/em><\/div>\n
    \n

    Tayfun Topalo\u011flu<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n

    Yazar\u0131n T\u00fcm Yaz\u0131lar\u0131<\/span><\/strong><\/a><\/p>\n<\/div>\n

    Referanslar<\/a><\/strong><\/p>\n

     <\/p>\n

    Ya\u015fama Y\u00f6n Veren G\u00fcd\u00fcler<\/a><\/p><\/blockquote>\n